Brandstof voor hart en ziel?
Lees "De Waarheidsvriend". U kunt zich met behulp van dit formulier aanmelden. Vul het in en stuur het op!

“Uitmuntend in rechtzinnigheid”, zo was ooit de calvinistische kerk in Friesland. Beroemde theologen sierden haar geschiedenis: Bogerman, Brakel, Witsius en anderen. Een roep ging uit van de Franker geschiedenis. Dat beeld is totaal veranderd. Vrijzinnigheid en kerkscheuringen lieten hun sporen na. Thans is er de secularisatie, de ontkerkelijking, al blijft het Woord en al ligt het Woord ook vandaag de dag nog op vele kansels.

Ds. L. H. Oosten schetst in een nieuw boek, “Vrije Friezen”, de geschiedenis van de kerk in Friesland. Hij doet dat op een manier zoals velen hem hebben leren kennen: grondig, nauwkeurig en heel betrokken. Geen ogenblik verliest hij de hoofdlijn van de kerkgeschiedenis uit het oog, maar tegelijk lardeert hij zijn verhaal met vele anekdotes en details, sommige afkomstig uit eigen familiekring. Dat laatste maakt het boek wel zo aantrekkelijk: het heeft een persoonlijke spits.

Ds. Oosten (1940) is zelf afkomstig uit een oud Fries geslacht. Op de voorkant van het boek staat een afbeelding van de hervormde kerk te Oudeschoot (Zuid-Heerenveen) met daaromheen, zoals bij vele Friese kerken, een begraafplaats. Bij enkele zerken liggen de voorouders van ds. Oosten begraven. “Mijn grootouders, geboortig uit de jaren vijftig en zestig van de negentiende eeuw, wortelden nog in het Friese Réveil”, schrijft hij. De inborst van het Friese volk spreekt ds. Oosten merkbaar aan. Hij is echt Fries onder de Friezen. “Vrijheid en karakter, onafhankelijkheid, ja zelfs een persoonlijke halstarrigheid spelen dikwijls een imposante rol in de Friese ziel”, tekent hij op. “De vrije Fries kan alleen maar een vrije, soevereine God aanbidden en vereren. Als hij ooit knielt, dan alleen voor Hem! Dit geeft aan zijn geloof een heel eigen karakter.”

Ds. Oosten zet zijn boek in met de invoering van het christendom in de zevende eeuw en geeft vervolgens een beschrijving van de voortekenen van de hervorming, de opkomst van de Reformatie in Friesland en de voortgang van de calvinistische hervorming in onze provincie. In de vele tientallen plaatsen werd in de zestiende en zeventiende eeuw het Woord verkondigd naar de gereformeerde belijdenis. De kerk heeft een groot stempel gedrukt op de Friese samenleving gedrukt. Volgens een deskundige die door ds. Oosten wordt geciteerd, heeft Friesland van meet af “uitgemunt in rechtzinnigheid.” De beroemde ds. Johannes Bogerman noemde Friesland een “dal van vettigheid”.

Boeken van gereformeerde predikanten en Engelse en Schotse puriteinen vonden onder het Friese volk gretig aftrek. Hoe algemeen kende men tot in de negentiende eeuw (en ook nu nog wel) de Redelijke Godsdienst van Wilhelmus à Brakel. Het spreekwoord deed in Friesland opgeld: As Brakel it seit, sil it wol wier wêze!”

Ds. Oosten geeft ook inzicht hoe de kerk in Friesland de afgelopen eeuwen tot verval kwam. Dat is een somber relaas. Maar wel heel belangrijk om er kennis van te nemen. Het geeft inzicht in de vraag hoe het komt dat zovelen vandaag de dag niet meer naar de kerk gaan en het wijst ook de oorzaken aan van de secularisatie. Belangrijke oorzaak voor de kerkverlating ligt volgens hem in de kerkelijke scheuringen en afscheidingen.

Het lijkt mij stug dat “Vrije Friezen” onder de Friezen verdere aanbeveling behoeft. Wat zou ik mij bevoorrecht voelen als mijn wortels in een provincie met zo’n rijke kerkgeschiedenis lagen!

Tot slot nog een stukje uit een preek van ds. Th. van Berkum, gehouden in 1821 te Wânswert, naar aanleiding van Psalm 19: 8, “de Wet des HEEREN is volmaakt, bekerende de ziel”. “Bent u ooit weleens, zoals toch nodig is, aan uzelf bekendgemaakt? Is de zonde u al tot een ballast geworden? Heeft die zware last u al naar Christus uitgedreven? Hebt u in de wet des geloofs de liefde van God bespeurd? Bent u al een onwaardige en onwijze bij aanvang en voortgang door Christus onderwezen en hebt u zich als een zodanige al aan Zijn voeten neergelegd? Hebt u Zijn getuigenis als vast en zeker aangenomen?

Als u deze zaken nog niet kent, dan moet ik u op grond van deze volmaakte wet ronduit zeggen dat u nog onbekeerd bent. Dan wordt het des te noodzakelijker dat u haast maakt, want wie weet hoe kort het nog zal zijn en u bent in de grote eeuwigheid, waar het Woord der genade u niet meer gepredikt wordt. Mijn God! Wat zal de eeuwigheid openbaren voor mensen die onder Uw wet leefden, die over Uw genade hoorden preken en dan toch nog moeten uitkermen: “Bergen, valt op ons, en heuvelen bedekt ons, want wij kunnen voor Uw reine ogen niet bestaan”. O, ik smeek het u bij het kruis van Christus, ja, ik bid het u van Christus’ wege en bij Zijn rechterstoel: heden, indien gij Zijn stem hoort, zo verhard uw harten niet!”

N.a.v. “Vrije Friezen, Momenten uit de kerkgeschiedenis van Friesland”, door ds. L. H. Oosten, uitg. Groen te Heerenveen, 2012. De prijs bedraagt in de winkel € 12,50.